Ngày 4 tháng 10, ESPN đột ngột đưa tin AFC sẽ phát cho các liên đoàn thành viên vào ngày 6 tháng 10 bản tóm tắt về thể thức, lịch thi đấu và phân hạng của Giải quốc gia châu Á (AFC Nations League). Điều đó có nghĩa giải đấu hoàn toàn mới mà AFC đã ra sức thúc đẩy từ hai năm trước cuối cùng bước vào giai đoạn triển khai. Hơn nữa, so với châu Âu, Bắc Trung Mỹ và giải quốc gia châu Phi chưa thành hình, cải cách của giải quốc gia châu Á triệt để hơn. Giải mới này sẽ thay thế hoàn toàn vòng loại Asian Cup và vòng loại World Cup khu vực châu Á, đồng thời lập thêm một chiếc cúp vô địch. Với bóng đá châu Á, đây không nghi ngờ gì là một cuộc thay đổi lật đổ. Với đội tuyển Trung Quốc, thì lợi hại cùng có.
Ngay từ tháng 11 năm 2024, truyền thông châu Á đã thả tin AFC có ý định ra mắt giải quốc gia châu Á, nhưng khi đó phản hồi hờ hững. Dù vậy, ngày 21 tháng 12 năm 2025, AFC vẫn chính thức thông báo sẽ ra mắt giải quốc gia châu Á trong tương lai, như một phần của nỗ lực liên tục tăng cơ hội đối đầu giữa các hiệp hội thành viên, và xây dựng “một khung thi đấu quốc tế có cấu trúc hơn và bền vững hơn”. Những năm gần đây FIFA không ngừng can thiệp vào nội bộ AFC, lần lượt lập Cúp Arab FIFA và Cúp Đông Nam Á FIFA. Ở một mức độ nào đó, đó là yếu tố quan trọng khiến AFC tăng tốc ra mắt giải quốc gia châu Á.
Theo phương án thể thức giải quốc gia châu Á mà ESPN tiết lộ, Giải quốc gia châu Á hoàn toàn mới sẽ chính thức khởi động vào tháng 9 năm 2030. Hai năm một kỳ, bao phủ toàn bộ vòng loại Asian Cup và vòng loại World Cup khu vực châu Á. Khác với phỏng đoán trước đó của truyền thông, AFC không chia giải quốc gia châu Á thành 4 hạng, mà sát hơn với 3 hạng của vòng loại World Cup khu vực châu Á. Trong đó hai hạng đầu mỗi hạng 18 đội, hạng 3 có 11 đội. Và giải quốc gia châu Á sẽ không thi đấu theo khu vực như AFC Champions League, mà phủ toàn châu Á, chia đội tham dự thành các nhóm hạt giống để bốc thăm, dùng thuật toán quyết định lịch thi đấu.
Thể thức cụ thể cũng có khác biệt. Mùa 2030/31, giải quốc gia châu Á đối chuẩn vòng loại Asian Cup. Các đội hai hạng đầu sẽ lần lượt đá 3 trận sân nhà và 3 trận sân khách, thể thức có lẽ là hệ Thụy Sĩ. Vì vậy Asian Cup 2031 cũng sẽ bị dời sang năm 2032, giống Euro, Copa America và Cup of Nations châu Phi, chuyển sang các năm chẵn sau World Cup. Trong đó 18 đội hạng 1 của giải quốc gia châu Á và 6 đội thành tích tốt nhất hạng 2 sẽ giành quyền dự Asian Cup.
Mùa 2032/33, giải quốc gia châu Á đối chuẩn vòng loại World Cup 2034. Các đội hai hạng đầu sẽ đá 6 trận sân nhà và 6 trận sân khách, tổng 12 trận. 6 đội đứng đầu bảng điểm đi thẳng World Cup. 4 đội từ thứ 7 đến thứ 10 vào vòng play-off đấu vòng tròn một lượt. Hai đội đứng đầu vào World Cup, đội thứ 3 dự play-off liên lục địa. Thể thức này về bản chất không khác gì vòng 18 đội hiện nay của vòng loại World Cup khu vực châu Á, và cũng chiếm toàn bộ các ngày thi đấu quốc tế của mùa 2032/33.
Đồng thời, ESPN xác nhận giữa các hạng của giải quốc gia châu Á có lên xuống hạng. Hai đội cuối bảng hạng 1 và hạng 2 xuống hạng, hai đội đầu bảng hạng 2 và hạng 3 lên hạng. Mỗi kỳ, 8 đội đứng đầu bảng điểm đi tiếp, trước hết đá tứ kết lượt đi lượt về, rồi đấu tứ hùng thể thức giải một trận loại trực tiếp, hoàn toàn giống thể thức Nations League châu Âu. Nghĩa là ngoài Asian Cup, hai năm một lần châu Á sẽ sinh ra một nhà vô địch lục địa mới. Và vì giải quốc gia châu Á bao phủ hoàn toàn vòng loại Asian Cup và vòng loại World Cup khu vực châu Á, hàm lượng vàng của giải cao hơn xa các giải quốc gia châu lục khác, vốn chỉ tạo ra một phần suất dự đại hội lục địa và World Cup.
AFC ra sức đẩy Giải quốc gia châu Á, với đội tuyển Trung Quốc có thể nói lợi nhiều hơn hại. Với thứ hạng thực tế hiện nay của đội tuyển ở châu Á, lọt vào 18 đội hạng 1 không thành vấn đề. Nghĩa là hai năm một lần có thể có thêm cơ hội đối đầu các đội tốp đầu châu Á, giúp nâng kinh nghiệm thực chiến của đội tuyển. Trước đây đội tuyển Trung Quốc chỉ có thể chạm các đội mạnh hàng đầu châu Á ở vòng chung kết Asian Cup và vòng 18 đội vòng loại World Cup. Nay giải quốc gia châu Á hai năm một kỳ, ít nhất có thể khiến hàm lượng vàng các trận quốc tế của đội tuyển tăng vọt.
Đáng nói là, để hoàn tất bước chuyển sang giải quốc gia châu Á, AFC đề nghị tổ chức một “giải phân hạng” mang tính thử nghiệm ở mùa 2028/29. Nếu không có gì bất ngờ, vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á vẫn dùng thể thức hiện hành. Từ vòng 36 đội vào vòng 18 đội, vừa quyết định suất đi tiếp World Cup, vừa từ đó hoàn tất việc phân hạng giải quốc gia châu Á mùa 2030/31. Tức các đội vào vòng 18 đội tự động thành đội hạng 1, các đội vòng 36 không đi tiếp thành đội hạng 2, các đội không vào vòng 36 thành đội hạng 3.
Với đội tuyển Trung Quốc, việc cấp bách trước mắt là đá tốt vòng 36 đội, lấy việc vào vòng 18 đội làm mục tiêu bắt buộc phải hoàn thành. Vì điều này không chỉ liên quan suất World Cup, mà còn liên quan phân hạng của đội tuyển ở kỳ giải quốc gia châu Á đầu tiên. Nếu lỡ vòng 18 đội, nhiều khả năng bị xếp hạng 2. Đội tuyển phải đứng hai vị trí đầu trong 18 đội tham dự mới lên được hạng 1, độ khó không nhỏ. So ra, nếu vào được vòng 18 đội, chỉ cần tránh đứng hai vị trí cuối hạng 1 là tránh được xuống hạng. Vòng 18 đội World Cup 2026, đội tuyển Trung Quốc xếp thứ 14. Tuy khá nguy hiểm, vẫn có một mức nắm chắc để giữ tư cách hạng 1.
Nếu theo lịch World Cup 2026, vòng 36 đội châu Á của vòng loại nhiều khả năng sẽ khởi động vào ngày thi đấu quốc tế tháng 11 năm 2027. Nghĩa là đội tuyển Trung Quốc chuẩn bị cho vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á, đồng thời là giải phân hạng của giải quốc gia châu Á, chỉ có 1 năm. Trong đó, ngoài Asian Cup tháng 1 năm sau và các trận giao hữu gần thời điểm đó, còn ít nhất 5 ngày thi đấu quốc tế, nhiều nhất 10 trận để mài đội hình và khảo sát cầu thủ. Hiệp hội bóng đá và đội tuyển nên sớm có sách ứng phó trước cuộc cải cách toàn diện các giải châu Á này của AFC, lo từ khi chưa mưa.
Biên tập: Nino. Ảnh: internet
