Tại Ngoại hạng Anh, những đội có tỷ lệ kiểm soát bóng thấp hơn đã có số trận thắng vượt số trận thua. Rốt cuộc đây là dao động ngẫu nhiên, hay phía sau những con số đang ẩn một sự chuyển đổi sâu hơn?
Sau trận lật số liệu, nếu một đội kiểm soát bóng rõ ràng áp đảo mà vẫn thua, ta luôn nhíu mày: chuyện này rốt cuộc xảy ra thế nào?
Đội mạnh nhất lẽ ra phải nắm nhiều bóng hơn, đúng không? Càng giữ bóng lâu, xác suất tạo cơ hội và ghi bàn càng lớn. Từ lâu, kết quả các trận Ngoại hạng Anh về đại thể đã chứng thực logic này.
Nhưng những năm gần đây, chiều gió quả thực đang lặng lẽ xoay. Ở giải cao nhất nước Anh, kiểm soát bóng ít hơn đối thủ giờ đây ngược lại có thể có lợi hơn cho việc thắng trận.
Opta có dữ liệu kiểm soát bóng chi tiết của Ngoại hạng Anh từ mùa 2005-06. Năm đầu tiên được ghi nhận, số liệu đã gây bất ngờ: mùa 2005-06, các đội có tỷ lệ kiểm soát bóng trên 50% thắng 149 trận, các đội dưới 50% thắng 152 trận.
Đương nhiên, khoảng cách kiểu 51% đối 49% là cực nhỏ, chưa đủ làm bằng chứng. Nhưng nếu chỉ nhìn các trận có tỷ lệ kiểm soát bóng đạt ít nhất 55%, bên kiểm soát dưới 45% vẫn chiếm ưu thế với 80 thắng, 77 thua.
Thế nhưng, trong 19 mùa tiếp theo, bên kiểm soát nhiều bóng hơn luôn có số trận thắng nhiều hơn bên kiểm soát ít hơn.
Nhìn biểu đồ xu hướng, điều này thường thành vòng tuần hoàn: hễ một mùa nào đó số trận thắng tiến tới cân bằng, cán cân sau đó lại nghiêng về phía kiểm soát bóng áp đảo.
Cho đến mùa trước, xu hướng này nối tiếp thế cân bằng của mùa 2024-25, và ở mùa 2025-26 thực sự đảo chiều: số trận thắng của các đội kiểm soát bóng thấp lần đầu vượt các đội kiểm soát bóng cao kể từ mùa 2005-06.
Mùa 2025-26 của Ngoại hạng Anh, các đội kiểm soát bóng trên 50% thắng 137 trận, các đội dưới 50% thắng 139 trận. Tương tự, khoảng cách này có thể chịu ảnh hưởng từ những trận có tỷ lệ kiểm soát bóng cực kỳ sát nhau.
Nhưng nếu siết tiêu chuẩn, các đội kiểm soát trên 55% thắng 83 trận, các đội dưới 45% thắng 89 trận, thì đây cũng là lần đầu kể từ mùa 2005-06 số trận thắng của phía kiểm soát bóng thấp vượt lên.
Từ đầu mùa đến nay, các đội kiểm soát trên và dưới 50% mỗi bên thắng 17 trận, nhưng trong 17 trận thắng của phía kiểm soát thấp có 15 trận tỷ lệ kiểm soát chưa tới 45%; trong 17 trận thắng của phía kiểm soát cao chỉ 12 trận tỷ lệ kiểm soát vượt 55%.
Vậy Ngoại hạng Anh có thực sự đang đổi lối chơi, hay chỉ gặp lại người bạn cũ quen thuộc, dao động ngẫu nhiên?
Có người sẽ nói, một phần nguyên nhân là sau khi dẫn bàn, đội tự nhiên nhường bóng và co cụm phòng ngự. Nhưng nếu quả thực như vậy, những mùa trước có số liệu khác hẳn cũng phải hiện cùng quy luật.
Nói về xu hướng kiểm soát bóng ở Ngoại hạng Anh thì không thể không nhắc ảnh hưởng sâu rộng của Guardiola. Trước khi ông đặt chân tới Anh, không phải không có đội theo đuổi việc làm chủ bóng, nhưng vị huấn luyện viên từng dẫn dắt Barca và Bayern này quả thực đã đẩy chuyện ấy lên một tầm khác.
Từ mùa 2005-06 đến trước khi Guardiola lần đầu dẫn dắt Man City ở mùa 2016-17, việc một đội Ngoại hạng Anh đạt tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình mỗi trận ít nhất 60% trong một mùa chỉ xuất hiện 4 lần: Chelsea mùa 2008-09 (60,2%), Arsenal mùa 2010-11 (60,0%), Arsenal mùa 2011-12 (60,1%), Man United mùa 2014-15 (61,4%).
Còn 8 mùa đầu sau khi Guardiola vào Man City, mỗi mùa đều có ít nhất 3 đội làm được điều đó.
Trong 10 mùa Guardiola dẫn Man City, việc tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình một mùa vượt 60% ở Ngoại hạng Anh xuất hiện tổng cộng 28 lần, trong đó riêng Man City chiếm 10 lần.
Nhưng các mùa 2024-25 và 2025-26, chỉ còn mỗi Man City làm được. Đây có lẽ cũng là một trong những yếu tố khiến Guardiola quyết định rời ghế cuối mùa trước: ông đã nhìn rõ hướng tiến hóa của phong cách trận đấu.
Sau 5 vòng đầu mùa này, tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình của Man City, Brighton và Tottenham đều vượt 60%. Khi mẫu số lớn lên, con số này tự nhiên có thể hạ xuống. Và Tottenham đang tạm xếp cuối bảng điểm vừa chứng minh: ngồi trên rất nhiều bóng còn lâu mới là bảo đảm chiến thắng.
Mùa 2026-27 còn quá sớm, nhưng trong 50 trận đã diễn ra, có 22 trận xuất hiện tình huống một đội đạt tỷ lệ kiểm soát bóng ít nhất 60%, trong đó chỉ 8 trận đội đó cuối cùng thắng. Tỷ lệ thắng chỉ 36,4%, đứng thứ ba từ dưới lên trong khoảng tỷ lệ kiểm soát bóng này kể từ khi Ngoại hạng Anh có thống kê, chỉ cao hơn mức thấp kỷ lục 34,1% mà mùa trước lập ra.
Từ mùa 2005-06, Ngoại hạng Anh có tổng cộng 1470 trận do đội kiểm soát bóng ít nhất 60% thắng, trong đó 263 trận thuộc về Man City (chiếm 17,9%).
Điểm này không thể xem nhẹ: thập niên Man City thống trị dưới thời Guardiola có thể đã bóp méo các số liệu này ở mức đáng kể, bởi thời ấy rất nhiều trận có tỷ lệ kiểm soát bóng trên 60% đều không thiếu bóng dáng Man City.
Thực tế, trong thời Guardiola dẫn dắt, Ngoại hạng Anh có tổng cộng 862 trận do đội kiểm soát bóng trên 60% thắng, trong đó 205 trận thuộc Man City (23,8%), gần một phần tư.
Điểm ngoặt dường như xuất hiện sau mùa 2023-24. Mùa ấy, Ngoại hạng Anh có 202 trận xuất hiện một đội kiểm soát bóng ít nhất 60%, trong đó 108 trận bên kiểm soát nhiều hơn thắng (tỷ lệ thắng 53,5%). Cả hai số liệu đều đứng thứ hai lịch sử Ngoại hạng Anh, chỉ sau mùa 2018-19 (206 trận, tỷ lệ thắng 55,8%; 115 trận, tỷ lệ thắng 54,2%).
Chỉ một mùa sau, hai con số này trượt mạnh xuống 146 trận (tỷ lệ thắng 39,0%) và 57 trận (38,4%), cùng lập kỷ lục thấp nhất kể từ mùa 2015-16, tức năm trước khi Guardiola tới.
Sự tụt giảm rõ rệt như vậy có thể có nhiều nguyên nhân phía sau. Nó có lẽ chỉ là sự tiến hóa tự nhiên của bóng đá ở các thời kỳ khác nhau, cũng có thể là một sự tự giác tập thể kiểu "đánh không lại thì đổi đường": sau nhiều năm bắt chước phong cách Man City mà hiệu quả rất ít, các đội dần hình thành đồng thuận, đi ngược lại thì ngược lại có thể hiệu quả.
Mùa 2024-25, Ngoại hạng Anh vẫn không thiếu huấn luyện viên sùng bái kiểm soát bóng cao: Guardiola, Maresca, Arteta, Postecoglou, Russell Martin, cùng Slot, người cuối cùng vô địch. Nhưng cùng lúc, các đội của Iraola, Frank, Sean Dyche (và Moyes nhận chức sau đó), Glasner, Nuno Santo và Kieran McKenna cũng có thành tích không tồi, song không cố chấp vào việc nắm bóng.
Tháng 1 năm 2025, chính miệng Guardiola thừa nhận chiều gió chiến thuật đã đổi. Ông nói: "Diện mạo của bóng đá hiện đại chính là cách Bournemouth đá, cách Brighton đá, cách Newcastle đá, giống như cách chúng tôi từng đá. Đó chính là bóng đá hiện đại."
Số cú sút phản công và bàn thắng phản công của Ngoại hạng Anh quả thực tăng rõ rệt. "Phản công" ở đây được định nghĩa là pha phản công nhanh khởi phát từ phần sân phòng ngự, đối mặt đối thủ có ít nhất một phần hàng thủ chưa tổ chức xong.
Trước mùa 2024-25, kể từ mùa 2006-07 có thống kê liên quan, Ngoại hạng Anh chưa từng có mùa nào số cú sút phản công trung bình mỗi trận vượt 1,49 lần, hoặc số bàn phản công trung bình mỗi trận vượt 0,22 bàn.
Còn hai mùa trọn vẹn gần nhất, số cú sút phản công trung bình mỗi trận lần lượt đạt 1,79 và 1,75 lần, bàn phản công lần lượt đạt 0,29 và 0,23 bàn.
50 trận đầu mùa này, hai chỉ số ấy còn cùng lập mức cao nhất kể từ khi có thống kê (2,08 lần và 0,34 bàn). Đương nhiên, khi mùa giải đi sâu, con số có thể hạ bớt.
Phòng ngự kèm người và pressing tầm cao đang thịnh hành ở Ngoại hạng Anh những năm gần đây, không nghi ngờ gì, là lực đẩy quan trọng. Lối chơi này một khi hiệu quả, đội có thể đoạt lại bóng ở tuyến cao, không cần chạm bóng nhiều đã thẳng tiến vào khung thành; nhưng một khi thực hiện thất bại, tác dụng ngược cũng rõ: đối thủ sẽ có khoảng trống phản công rộng lớn.
Mùa này chỉ 7 đội có tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình mỗi trận trên 50%, có lẽ cũng gián tiếp chứng thực điều đó. Tuy nhiên hiện chưa thấy mối liên hệ tất yếu giữa nhiều ít bóng và thành tích: trong 7 đội này, 4 đội ở nửa trên bảng điểm, 3 đội ở nửa dưới.
Lấy Brighton làm ví dụ, Hürzeler dẫn đội khởi đầu mạnh, xếp cao thứ ba. Nhưng trận thua duy nhất trong 5 vòng đầu lại chính là lúc tỷ lệ kiểm soát bóng lên tới 74,1% thì thua Chelsea trên sân khách.
Đối chiếu rõ rệt là, sau đó họ chỉ với 40,1% kiểm soát bóng đã thắng đậm 3-0 nhà đương kim vô địch Arsenal.
Chelsea của Alonso thì cho một mẫu khác: họ thắng Brighton với 25,9% kiểm soát bóng, thắng Fulham với 38,1%, nhưng cũng thua Brentford với 59,8%, và còn bị Hull City cầm hòa với 68,3% kiểm soát bóng.
Đương nhiên, điều này không có nghĩa bóng đá kiểm soát bóng đã rời sân. Arsenal mùa trước chính nhờ tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình 56,3%, cao thứ tư giải, mà đoạt chức Ngoại hạng Anh; trong 20 đội tham dự mùa đó, có 11 đội tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình trên 50%.
Hai đội có tỷ lệ kiểm soát bóng cao nhất mùa này hiện cũng đều nằm trong top 3 bảng điểm (Man City và Brighton).