Ngày 8 tháng 10, mục “Tiếng hồ Long Đàm” của Tổng xã báo chí thể thao Trung Quốc đăng bài chỉ thẳng vào “văn hóa fan” méo mó. Bài viết nêu rõ, sóng gió “văn hóa fan” do fan cực đoan khuấy lên ở sân bóng bàn Asiad không tan khi giải khép lại, mà còn kéo sang các giải WTT và lan ra ngoài sân. Bài viết nói, điều đáng cảnh tỉnh là trong số những người có lời nói việc làm cực đoan, như dìm người này nâng người kia, công kích, kích động đối đầu, không thiếu trẻ vị thành niên. Họ làm rối trật tự thi đấu, xúc phạm vận động viên và huấn luyện viên. Đồng thời, chính sức khỏe tinh thần và cách nhìn giá trị của các em cũng bị xâm hại, trở thành nạn nhân của “văn hóa fan” dị dạng.
Hỗn loạn fan bóng bàn Trung Quốc không phải chuyện mới, việc quản cũng chưa từng dừng. Trước đó hiệp hội bóng bàn liên tiếp lên tiếng, CCTV nhiều lần điểm tên, cơ quan quản lý thông tin mạng mở chiến dịch chuyên biệt, một số người có hành vi cực đoan cũng đã phải trả giá. Nhưng kết quả lại là “càng trị càng có”, thậm chí còn thấm vào đám trẻ vị thành niên chưa chín về nhận thức. Vấn đề rốt cuộc nằm ở đâu?
Nhìn bề mặt, đây là một món làm ăn.
Những “đầu fan” chuyên nghiệp dùng cơ cấu hình kim tự tháp, từ trên xuống bịa chủ đề, dẫn cảm xúc, chỉ huy hành động, cuối cùng moi tiền thật qua quyên góp cổ vũ và bán lại đồ lưu niệm giá cao. Với chuyện này, hôm nay khóa vài tài khoản, ngày mai họ lại đổi vỏ, dựng một “đầu fan” khác. Chỉ cần còn lời, kịch bản không lo thiếu người viết, thiếu người diễn.
Nhìn sâu hơn, việc trẻ vị thành niên dính sâu đã lột trần cái lõi kín nhất của văn hóa fan.
Đứa trẻ đang lớn cần được công nhận và cần cảm giác thuộc về. Văn hóa fan thì đưa ra một câu trả lời đỡ tốn sức: chỉ cần đứng vào cùng một phe, hô cùng một câu, dường như đã có thân phận và giá trị. Thế là việc xem bóng bị lén đánh tráo thành “chọn phe”. Cạnh tranh lành mạnh giữa các vận động viên bị bóp thành thế ta-địch. Mà thần tượng thể thao lại mang cảm giác vinh dự tranh sáng cho đất nước, càng dễ bị fan coi là lập trường không được đụng tới để mà bảo vệ. Cơ chế biến tình yêu thành hận thù này chính là mắt xích mà trẻ vị thành niên thiếu sức đề kháng nhất, cũng dễ bị cuốn theo nhất.
Khi văn hóa fan dị dạng chạm tới trẻ vị thành niên, có thể nói tác hại của hỗn loạn đã nặng thêm một bậc.
Trước đây người ta thường nói văn hóa fan làm rối sân, làm tổn thương vận động viên. Nay điều nặng hơn là trẻ vị thành niên trở thành “đạn” rẻ nhất và dễ bị châm nhất trên chuỗi ngành này. Các em có nhiều thời gian, cảm xúc cháy, sức phân biệt có hạn, thường coi sự hung hăng là chính nghĩa, và về pháp lý có thể được giảm trách nhiệm vì tuổi. Vì thế các em được những người giật dây phía sau ưa nhất, bị dùng làm “vật liệu tiêu hao”, xông lên trước, bị lợi dụng đi lợi dụng lại.
Không còn nghi ngờ, ở đây trẻ vị thành niên bị văn hóa fan thao túng vừa là người tham gia, vừa là nạn nhân bị gặt.
Trong bối cảnh ấy, việc giới chức đưa bóng bàn Trung Quốc vào danh sách trọng điểm chỉnh đốn hỗn loạn văn hóa fan trong lĩnh vực thể thao là rất kịp thời.
Bóng bàn là “tâm chấn” của hỗn loạn văn hóa fan trong thể thao. Nắm được bóng bàn Trung Quốc là nắm đúng then chốt của công tác quản trị. Việc này phát đi một tín hiệu rõ: chỉnh đốn không còn là chữa đâu đau đó, xử từng vụ lẻ, mà là quản có hệ thống, tập trung vào trọng điểm, mổ xẻ từng mẫu điển hình. Nó cũng chẳng khác nào tuyên bố lại một lần nữa: nhóm fan của bất kỳ môn nào, bất kỳ vận động viên ngôi sao nào, đều không có đặc quyền vượt luật pháp và thuần phong mỹ tục.
Đưa vào danh sách trọng điểm đương nhiên chỉ là khởi đầu. Trị tận gốc vẫn cần nhiều phía cùng làm, kiên trì lâu dài mới có kết quả.
Ở tầng nền tảng, đừng chỉ chĩa vào một người cụ thể đang lên tiếng. Phải chặt đứt chuỗi lợi ích “đầu fan, kéo lưu lượng, bán hàng”, và ràng buộc thuật toán của nền tảng đang đổ thêm dầu vào nội dung đối kháng. Ở tầng pháp luật, với những kẻ giật dây tổ chức và xúi giục trẻ vị thành niên bạo lực trên mạng, kéo phe dìm đối thủ, phải trừng phạt nặng theo luật, để họ trả giá vì đã tiêu thụ trẻ em. Còn ở trường và ở nhà, trọng điểm không nên là đơn giản tịch thu điện thoại, cấm thần tượng, mà là dẫn trẻ học cách thưởng thức từng vận động viên nghiêm túc chiến đấu trong một trận cạnh tranh.
Còn một hướng không thể bỏ qua: cần tiếp tục hoàn thiện quy tắc nghề, đưa thành chế định nghĩa vụ định hướng của vận động viên, câu lạc bộ và đội ngũ môi giới, để vận hành thương mại không cố ý hay vô tình lấy quan hệ riêng của vận động viên ra làm đề tài, thậm chí khêu chiến.